حوزه علمیه اصفهان
مرکز مدیریت حوزه های علمیه استان اصفهان

نمی دانیم فتوای مجتهدمان تغییر کرده یا خیر؛ چه کنیم؟

مسئله تقلید از مباحث مهم برای شیعیان است که از سال های گذشته تاکنون، اشکالات و شبهاتی پیرامون این موضوع مطرح شده؛ به همین منظور در شماره های متعدد، نکاتی خلاصه و مفید پیرامون این بحث ارائه خواهیم داد. فتوای

«تا انسان یقین نکند که فتواى مجتهد عوض شده است مى‌ تواند به آنچه در رساله نوشته شده عمل نماید و اگر احتمال دهد که فتواى او عوض شده، جستجو لازم نیست». ( توضیح المسائل امام خمینی(ره)/ مسأله ۶)

تقلید عبارت است از تطبیق عمل بر رأی و نظر مجتهد جامع الشرائط؛ حال اگر مقلد یقین پیدا کند که فتوای مجتهد عوض شده به این فتوای جدید عمل می کند؛ زیرا دیگر مجتهد رأی و نظری ندارد تا مقلد بخواهد به آن عمل کند و اگر بخواهد بر همان فتوای سابق عمل کند، دیگر نمی شود گفت که او مراجعه به عالم نموده است (مدارک العروه (للإشتهاردی)؛ ج‌۱، ص: ۱۵۹)؛ چراکه در صورت تعارض بین دو حکم به آن حکمی که متأخر بیان شده است باید عمل کرد و حکمِ لاحق و متأخر ، ناسخِ حکمِ سابق می باشد؛ لذا در روایتی چنین آمده است که یکى از اصحاب گوید: امام صادق (علیه السلام) به من فرمود:

«أَ رَأَیْتَکَ لَوْ حَدَّثْتُکَ بِحَدِیثٍ الْعَامَ- ثُمَّ جِئْتَنِی مِنْ قَابِلٍ فَحَدَّثْتُکَ بِخِلَافِهِ- بِأَیِّهِمَا کُنْتَ تَأْخُذُ قَالَ کُنْتُ آخُذُ بِالْأَخِیرِ- فَقَالَ لِی رَحِمَکَ اللَّهُ/ بگو بدانم اگر امسال حدیثى به تو گفتم و سال آینده آمدى و به خلاف آن به تو حدیثى گفتم، به کدام عمل کنى؟ گوید: گفتم: به أخیر عمل کنم، فرمود: خدایت رحمت کند.» (وسائل الشیعه؛ ج‌۲۷، ص: ۱۰۹)

و اگر مقلد نمی داند که آیا فتوای مجتهد عوض شده یا خیر؟ مشهور مراجع عظام می فرمایند: تا انسان یقین نکند که فتواى مجتهد عوض شده است مى‌ تواند به آن چه در رساله نوشته شده عمل نماید، و اگر احتمال دهد که فتواى او عوض شده، جستجو لازم نیست.

مرحوم آیه الله سید کاظم یزدی علیه الرحمه در العروه الوثقی این مسئله را چنین بیان می فرماید:

مسأله: إذا شک فی موت المجتهد أو فی تبدل رأیه أو عروض ما یوجب عدم جواز تقلیده یجوز له البقاء إلى أن یتبین الحال‌ (العروه الوثقى ج‌۱، ص: ۱۴‌)/ اگر انسان  در یکی از این موارد سه گانه ذیل شک کرد به تقلید  خود ادامه دهد؛ مگر اینکه معلوم گردد:

  1. در زنده بودن یا مرگ مجتهد
  2. در تغییر فتوای مجتهد
  3. در از بین رفتن شرایطی که باید مجتهد داشته باشد ( مثلا عدالت)

دلیل این فتوا اصل یا قاعده استصحاب است یعنی «ابقاء ما کان» یعنی باقی گذاردن بر حالت سابقه؛ چراکه امام علیه السلام به زراره فرمود: «لَا تَنْقُضِ‏ الْیَقِینَ أَبَداً بِالشَّکِّ وَ إِنَّمَا تَنْقُضُهُ بِیَقِینٍ آخَرَ » (وسائل الشیعه ؛ ج‏۱ ؛ ص۲۴۵) دایره پایبندی به علم و یقین دائمی است مگر آنکه یقین جدیدی به وجود آید که در این صورت باید به  این یقین پایبند بود  لذا امام علیه السلام فرمود: «ای زراره هیچگاه یقینت را به خاطر شکی که بر تو عارض شده نشکن».

بنابراین اگر شک و احتمال بدهیم که فتوای مرجع تقلیدمان تغییر کرده باید به همانچه در گذشته فتوا داده و در رساله و یا استفتائات او آمده بود عمل نماییم .

والحمدلله رب العالمین

گردآوری: حجت الاسلام داود دهقانی

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

2 + نوزده =