حوزه علمیه اصفهان
مرکز مدیریت حوزه های علمیه استان اصفهان

صبر در سلوک معنوی

آیت الله العظمی مظاهری

اگر سالک در سير خود به مانع يا مشکلي برخورد، اوّلاً بايد تلاش کند و به حل مشکل بپردازد، اگر گره‌اي در کار او ايجاد شده است با صبر و حوصله، سعي کند گره را باز کند.

صبر در سلوک معنوی

کسی که می‌خواهد مسیر تقرّب به سوی حق‌تعالی را بپیماید، باید در مقابل شدائد و سختی‌های این راه پر پیچ و خم صبور باشد. اساساً رسیدن به هیچ موفّقیّتی بدون پشت سر گذاشتن مشکلات و مواجهه با موانع، امکان‌پذیر نیست و حرکت به سوی خدای سبحان نیز از این قاعده مستثنی نخواهد بود و موانع و مشکلاتی مخصوص به خود دارد که محتاج صبر فراوان است. صبر در سلوک معنوی ثمرات والائی برای سالک دارد. چنانچه قرآن کریم می‌فرماید:

«إِنَّ الَّذینَ قالُوا رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقامُوا تَتَنَزَّلُ عَلَیْهِمُ الْمَلائِکَهُ أَلاَّ تَخافُوا وَ لا تَحْزَنُوا وَ أَبْشِرُوا بِالْجَنَّهِ الَّتی‏ کُنْتُمْ تُوعَدُونَ ، نَحْنُ أَوْلِیاؤُکُمْ فِی الْحَیاهِ الدُّنْیا وَ فِی الْآخِرَهِ» بی تردید کسانی که گفتند: پروردگار ما «الله» است، سپس پایداری نمودند، فرشتگان بر انها فرود آیند و (گویند) که هرگز مترسید و غمگین نشوید و شما را مژده باد به بهشتی که (در دنیا) وعده داده می‌شدید. ما سرپرستان و دوستان و یاران شما در دنیا و‌ آخرتیم.

از این آیۀ شریفه معلوم می‌شود که لیاقت نزول ملائکه، منحصر به وجود مبارک پیامبران الهی نیست، بلکه فرشتگان بر ائمۀ طاهرین«سلام الله علیهم» و در مرتبۀ بعدی بر اهل معرفت نیز نازل می‌شوند و ضمن اینکه مفتخر به مکالمه با اهل دل هستند، به آنان می‌گویند:

«أَلاَّ تَخافُوا وَ لا تَحْزَنُوا»، یعنی ای کسی که راه تقرّب به پروردگار متعال را می‌پیمائی، مواظب باش از گذشته‌ها اصلاً و ابداً غصّه نداشته باشی و با یک دنیا نشاط، از آینده نیز هراسی در دل راه ندهی که ما در این دنیا یار و یاور تو هستیم و نمی‌گذاریم شیطان انسی و شیطان جنّی بر تو حکومت کند و در آخرت نیز با تو خواهیم بود.«نَحْنُ أَوْلِیاؤُکُمْ فِی الْحَیاهِ الدُّنْیا وَ فِی الْآخِرَهِ»

راه سلوک معنوی دشوار است

سالک باید از میان طوفان حوادث دنیای مادّی حرکت کند تا به مقصد برسد. دنیا به مثابه یک دریا است که طوفان و آشفتگی دارد. کسی که در دریا مسیری را طی می‌کند، باید منتظر امواج سهمگین و طوفان‌های شدید باشد و جزر و مدّ دریا را تحمّل نماید. امیرالمؤمنین علی«سلام الله علیه» می‌فرمایند: «الدُّنْیَا بَحْرٌ عَمِیقٌ قَدْ غَرِقَ فِیهَا خَلْق کَثِیرٌ»

بسیاری از مردم تاب و تحمل طوفان و گردآب را ندارند و تسلیم مشکلات می‌شوند و از مقصود باز می‌مانند. صبر و استقامت می‌تواند انسان را از بین امواج دریا عبور دهد و به مقصود برساند. اگر کسی در این دریای طوفانی صبوری پیشه نکند، در همان ابتدای ورود به دور خود می‌چرخد و نهایتاً غرق خواهد شد و این همان سقوط به ورطۀ غفلت است.

اگر سالک در سیر خود به مانع یا مشکلی برخورد، اوّلاً باید تلاش کند و به حل مشکل بپردازد، اگر گره‌ای در کار او ایجاد شده است با صبر و حوصله، سعی کند گره را باز کند. ثانیاً اگر حل مشکل میسّر نشد، حق ندارد در پشت مانع بایستد، بلکه باید از کنار مانعِ پیشِ رو، عبور کند و به حرکت خود ادامه دهد. ثالثاً اگر مانع نظیر سدّ محکمی در مقابل او خودنمایی کرد و اجازۀ عبور به وی نداد، باید به تحمل شدائد و سختی‌ها تن سپارد و با به دوش گرفتن مشکل، بدون هیچ توقفی حرکت خود را ادامه دهد. در هر صورت توقّف در مسیر حرکت ممنوع است و سقوط و گمراهی سالک را به همراه خواهد داشت. و گویا در قاموس انسان نوشته شده است: «توقّف ممنوع!»

نباید شکست باعث ناامیدی شود

سیر و سلوک نیز نظیر هر امر دیگری ممکن است با شکست‌های متعدّد مواجه شود. آنچه سالک را از مسیر حرکت خارج می‌سازد، هراس از شکست و ناامیدی از ادامۀ حرکت است. سالک باید اگر حتّی هزار مرتبه با شکست روبرو شد، هراسی در دل راه ندهد و با صبر و حوصله مجدداً حرکت خود را از سر گیرد. خداوند متعال کسانی را که پس از شکست در مسیر حرکت به سوی او باز می‌گردند و در جهت جبران خساراتی که به خود وارد نموده‌اند، بر می‌آیند دوست دارد. چنانکه قرآن کریم می‌فرماید: «إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ التَّوَّابینَ وَ یُحِبُّ الْمُتَطَهِّرینَ»

اگر چنین صبری همراه سالک باشد، به لقای پروردگار متعال نائل خواهد شد و مخاطب آیات الهی می‌گردد که فرمود: «یا أَیَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّهُ، ارْجِعی‏ إِلى‏ رَبِّکِ راضِیَهً مَرْضِیَّهً ، فَادْخُلی‏ فی‏ عِبادی، وَ ادْخُلی‏ جَنَّتی» و همچنین: «إِنَّ الْمُتَّقینَ فی‏ جَنَّاتٍ وَ نَهَرٍ، فی‏ مَقْعَدِ صِدْقٍ عِنْدَ مَلیکٍ مُقْتَدِر»

جایگاه کسی که به واقع راه را پیموده است، نزد خود خداوند است و در لحظۀ مرگ به او خطاب می‌شود: ای کسی که به مقام لقاء‌ رسیده‌ای نزد پروردگار خود بیا. نمی‌گوید بیا در بهشت! بلکه او را به مقام عنداللهی دعوت می‌نماید و این پاداش صبر و استقامت او است.

 

حوزه علمیه اصفهان

 

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

4 × 5 =